رزومه

آرمان

نقش ‌آموزه‌های دینی در ‌شخصیت ‌کودکان

دسته ها: اخبار

از این رو آموزش آموزه های دینی باید از دوران کودکی آغاز گردد تا بلکه به این وسیله بتوان کودکان را از آسیب های اجتماعی و روانی مصون داشت. از آنجا که پرورش آموزه های دینی امری آموختنی است، ابتدا این والدین هستند که باید به این مهم اهتمام ورزند. از این رو دوران کودکی بهترین زمان سازندگی روحی است. کودک در سال های نخستین آمادگی کامل دارد تا از تربیتی در خور و شایسته برخوردار شود و اگر آموزه های دینی در این دوره سنی آغاز شود، در دل و جان او نقش می بندد و براحتی از میان نمی رود. بنابراین دوران کودکی بهترین دوره سازندگی و آموزش امور دینی به کودک است.

بیدار کردن وجدان فردی

بیدارسازی وجدان فردی در کودک، آموزه دینی مهمی است که آموزه های دیگری را نیز در دل خود جای داده است. وجدان نقشی اساسی در سلامت افراد و جامعه دارد و نخستین قدم در آماده سازی کودکان برای درک بهتر خویشتن خویش است. وجدان از آنچنان بار معنایی برخوردار است که خداوند در قرآن به وجدان بیدار قسم خورده است: «و سوگند به… وجدان بیدار و ملامتگر که رستاخیز حق است.» (۲ / ۷۵) فعال کردن وجدان در کودکان باعث می شود آنها از همان ابتدای کودکی سره را از ناسره تشخیص دهند. این امر نقش سازنده ای در بزرگسالی کودکان ایفا می کند. آنچنان که اگر از راه راست منحرف شوند، بلافاصله احساس گناه می کنند و تغییر مسیر می دهند. پس وجدان، پایه و اساس صداقت و مسئولیت پذیری در افراد است. اگر وجدان در کودکان شکل نگیرد، آنها هیچ گاه نتیجه اعمال خود را در نظر نمی گیرند و نسبت به رفتار خود مسئولیت پذیر نیستند. با تقویت وجدان کودکان می توان مطمئن بود آنها در آینده از وسوسه برای انجام دادن اعمال غیراخلاقی مصون خواهند ماند. چراکه اگر فرد در موقعیتی قرار بگیرد که نفس او را به بدی فرا خواند، وجدان بیدار راه صحیح را به او نشان می دهد. بنابراین در جدال بین نفس و وجدان بیدار این وجدان بیدار است که پیروز می شود و فرد را به صبر و شکیبایی فرا می خواند. از این رو می توان صبر را ثمره وجدان بیدار خواند.

صبر، نخستین ثمره وجدان بیدار

صبر یکی از آموزه های زیر بنایی دینی است که از یک وجدان آگاه بر می خیزد. کودکان به مقتضای سن خود همواره درگیر احساساتند و دوست دارند هر آنچه را که می طلبند در اختیار داشته باشند. این در حالی است که در آموزه شکیبایی، آنها فرا می گیرند احساسات خود را کنترل کرده و این کار موجب می شود آنها از رفتارهای عجولانه پرهیز کنند و همواره پیش از انجام دادن هر کار بیندیشند و بدانند رسیدن به هر خواسته ای نیازمند زمان است. در قرآن نیز خداوند، آدمی را به شکیبایی فرا می خواند: «از شکیبایی و نماز یاری جویید و براستی این [کار] گران است مگر بر فروتنان.» (۴۵ / ۲) اطلاع یافتن کودکان از این امر که در جامعه اقشار مختلفی زندگی می کنند که برخی از آنها توانایی خرید یا حتی خوردن چیزی را ندارند، موجب می شود آنها صبور و بردبار شوند. از این روست که پرورش صبر در کودکان می تواند در پرورش یکی از ارکان دین یعنی روزه گرفتن نیز مؤثر باشد. از طرفی آموزه دینی صبر به کودکان کمک می کند به خود متکی باشند و در زندگی از استقلال برخوردار شوند. بنابراین صبر و شکیبایی به کودکان یاد می دهد که چگونه شرایط سخت را تحمل کنند و در آینده دیگران را به آن فرا خوانند: «علاوه بر این از زمره کسانی باشد که گرویده و یکدیگر را به شکیبایی و مهربانی سفارش کرده‏اند.» (۱۷ / ۹۰) چنین کودکانی قادرند در هر شرایطی همراه و همدم دیگران باشند و در بزرگسالی مردان و زنانی دلسوز و غمخوار خواهند بود.

همدلی، دومین ثمره وجدان بیدار

همدلی یا توانایی در درک احساسات دیگران نشان دهنده برخورداری از وجدانی آگاه و بیدار است. آموزش این توانایی به کودکان کمک می کند تا نیازها و احساسات دیگران را بشناسند و در آینده و در بزرگسالی برای کمک به دیگران پیشقدم باشند و مشکلات دیگران را رفع کنند و نسبت به احساسات دیگران مسئولیت پذیر و متعهد باشند. در آیات قرآن و احادیث همدلی و کمک به انسان های دیگر بسیار سفارش شده است. خداوند در قرآن می فرماید: «… و به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان و همسایه خویش و همسایه بیگانه و همنشین و در راه ‏مانده و بردگان خود نیکی کنید.» (۳۶ / ۴) پیامبر نیز در این باره فرموده اند: «کسی که در هر صبحگاه به امور مسلمین همت نگمارد و در اندیشه کارهای آنان نباشد از آنها نیست و کسی که بشنود مردی فریاد می زند ای مسلمان ها به دادم برسید و جواب او را ندهد مسلمان نیست.» بنابراین درک احساسات دیگران و کمک به آنها از کسی ساخته است که انسان های دیگر در نزد او محترم باشند. این احترام زمانی به وجود می آید که او ابتدا به خود احترام بگذارد.

احترام به دیگران، سومین ثمره وجدان بیدار

کودکان باید آموزه دینی احترام به دیگران را نیز فرا گیرند. این فراگیری ابتدا از خانواده آغاز می شود. از این روست که حضرت علی(ع) فرموده اند: «با بچه هایتان به گونه ای برخورد کنید که آنها خودشان را کریم و باشخصیت بدانند.» تکریم کودک باعث به وجود آمدن احساس شخصیت و عزت نفس در او می شود. در این صورت است که آنها با دیگران آن رفتاری را دارند که انتظار دارند با خودشان همان رفتار شود. در قرآن به این آموزه پراهمیت چنین پرداخته شده است: «… و باید عفو کنند و گذشت نمایند مگر دوست ندارید که خدا بر شما ببخشاید و خدا آمرزنده مهربان است.» (۲۲ / ۲۴) در احادیث نیز ردپای این آموزه دینی به چشم می خورد. حضرت علی(ع) در حدیثی دیگر این آموزه را به فرزند خویش سفارش کرده اند: «پس آنچه را که برای خود دوست داری برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه را که برای خود خوش نمی داری، برای دیگران هم خوش مدار؛ ستم روا مدار، آن گونه که دوست نداری به تو ستم شود؛ نیکی کن، آن گونه که دوست داری به تو نیکی کنند و آنچه را که برای دیگران زشت می داری برای خود نیز زشت بشمار و چیزی را برای مردم بپسند که برای خود می پسندی.» از این روست که پرورش آموزه دینی احترام به همنوع مانند سدی است که از بسیاری از آسیب ها مانند خشونت و بی عدالتی جلوگیری می کند. کودکانی که به دیگران احترام می گذارند، هرگز درگیر مفاسد اخلاقی نمی شوند.

نتیجه

والدین باید به منظور داشتن فرزندانی صالح از طفولیت نسبت به پرورش دینی آنها اقدام کنند. آنها باید به این امر وقوف داشته باشند که کودکانشان از همان کودکی از فهم و شعور برخوردارند. از این رو آنها باید بدانند این باور که «بچه ها نمی فهمند» باوری است که به نادرستی در اذهان مردم جای گرفته است. افزون بر این والدین باید توجه داشته باشند آموزش های دینی در کودکان امری است که از ویژگی خاصی برخوردار است. زیرا هر آموزه دینی در بردارنده آموزه های دیگری است. به عنوان مثال آموزه های وجدان بیدار قادر است آموزه های راستگویی، فروتنی و بخشندگی را نیز در کودکان پرورش دهد. اهمیت دادن به روح و روان فرزندان تا حدی است که امام سجاد(ع) در این باره فرموده اند: «فرزندانتان را با آداب و اخلاق پسندیده پرورش دهید و او را به سوی خداوند راهنمایی کنید و در اطاعت و بندگی پروردگار یاری اش کنید.»

هما شهرام بخت / جام جم

اخبار